Hoe maak je online seksueel misbruik op school inzichtelijk?
Online seksueel misbruik komt vaker voor dan je denkt. Wist je dat één op de twee jongeren tussen de 12 en 25 jaar te hiermee te maken krijgt? Dit blijkt uit een onderzoek van Fonds Slachtofferhulp uit 2025. In deze blog lees je wat online seksueel misbruik is, waarom het een probleem is, welke zorgplicht je hebt als school en hoe je het inzichtelijk kan maken bij jou op school.
Wat is online seksueel misbruik?
Online seksueel misbruik gaat van het ongewenst ontvangen van naaktbeelden en ongewenste seksuele opmerkingen tot exposen, grooming, seksuele deepfakes en sextortion. Exposen is het opzettelijk openbaar maken van iemands privégegevens. Bij grooming benadert een volwassene een minderjarige met seksueel misbruik als doel. Seksuele deepfakes zijn neppe beelden die net echt lijken met een seksueel tintje, gemaakt met kunstmatige intelligentie. Bij sextortion wordt een slachtoffer afgeperst met intieme beelden. Voor dit laatste kunnen ook seksuele deepfakes gebruikt worden.
Waarom is online seksueel misbruik een probleem?
De gevolgen van online seksueel misbruik en online seksuele intimidatie zijn diepgaand. Volgens Fonds Slachtofferhulp krijgt 70% van de slachtoffers op de korte termijn te maken met angst, schaamte, schuldgevoelens, het verlies van vertrouwen of moeite met het aangeven van grenzen. En wist je dat 46% van deze jongeren deze gevolgen ook op de lange termijn ervaart? Hoe vaker een jongere blootgesteld wordt aan online seksueel misbruik of intimidatie, hoe groter de kans op langdurige impact en hulpbehoeften.
Wat is de zorgplicht van een school bij online veiligheid?
Als school ben je verplicht om voor een veilig leerklimaat te zorgen en dus ook seksuele intimidatie en misbruik te voorkomen. Daarnaast is het voeren van een actief veiligheidsbeleid verplicht. Hierbij hoort dat je afspraken maakt over hoe je als school omgaat met online seksueel misbruik. En zie een incident gelijk als aanleiding om het beleid aan te scherpen en te verbeteren. Ga in gesprek met het slachtoffer, de ouders en leerkrachten. Kijk naar hoe je met dit incident bent omgegaan, wat je beter kan doen en hoe je herhaling voorkomt.
Meldplicht seksueel misdrijf
Verder heb je als schoolmedewerker meldplicht bij een seksueel misdrijf. Dit geldt dus ook voor online seksueel misbruik. Hoe zit dat precies? Eerst meldt de medewerker de vermoedens bij het schoolbestuur. Deze overlegt vervolgensmet de Onderwijsinspectie of er sprake is van een redelijk vermoeden van een strafbaar feit. Daarna worden de ouders van het slachtoffer geïnformeerd. Is de dader een medewerker van de school? Dan hoort de dader dat er aangifte wordt gedaan. Dit doet het schoolbestuur bij justitie of politie.
5 concrete maatregelen om online misbruik op school in kaart te brengen
Het is belangrijk om je te realiseren dat je kinderen nooit 100% tegen zichzelf of anderen kan beschermen. Wel kan je je op verschillende manieren wapenen tegen online seksueel misbruik op school:
1. Actief veiligheidsbeleid
Door een actiefveiligheidsbeleid zorg je als school voor een veilig leerklimaat. Een belangrijke manier om het beleid te monitoren en te verbeteren, is het registeren van incidenten. Maar hoe pak je dat aan? Goede communicatie is daarbij van groot belang. Iedereen moet namelijk weten waar je het incident kan melden, welke soorten gemeld moeten worden en welke stappen je dan moet doorlopen. Voor tips en ondersteuning bij het opstellen en aanpassen van het beleid kan je een kijkje nemen op www.schoolenveiligheid.nl.
2. Internetfilter
Met een internetfilter zorg je ervoor dat leerlingen toegang hebben tot relevante en leerzame content, zonder afleiding en zonder blootstelling aan ongewenste inhoud. Hoe ziet dat eruit in de praktijk? Op een basisschool zochten leerlingen herhaaldelijk naar seksueel getinte video’s. Met behulp van een internetfilter werden deze geblokkeerd.
3. Safeguarding
Zorg voor inzicht in het online gedrag van leerlingen op individueel niveau. Met Safeguarding krijg je een beeld van het online zoek- en surfgedrag. En dat loont: een school ontdekte via Safeguarding dat een leerling herhaaldelijk zocht naar termen die passen bij seksueel misbruik. Doordat de tool dit gelijk doorgaf aan de vertrouwenspersoon van de school kreeg de leerling de juiste begeleiding.
4. Rapportages
Krijg helder wat er online speelt op school. Welke websites worden er veel bezocht? Welke zoektermen waren deze week populair? Met rapportages krijg je inzicht in de online trends en daar kan je als school weer op inspelen. Zo zag een school dat Roblox heel populair is onder de leerlingen. Roblox was de afgelopen tijd negatief in het nieuws doordat groomers misbruik maakten van de chatfunctie. Dit konden de leerkrachten weer mooi verwerken in een les om kinderen digitaal weerbaar te maken.
5. Meekijksoftware
Je herkent het vast wel: in bijna elk klaslokaal werken kinderen met een device. Maar hoe zorg je voor een veilige leeromgeving? En wat kan je doen zodat de leerlingen niet afgeleid raken? Of hoe krijg je weer de aandacht als leerkracht? Meekijksoftware is dan je grootste vriend. Zo zie je het dus gelijk als een leerling niet zulke leuke berichten binnenkrijgt. Of als er ineens een seksueel getinte foto verschijnt.
Kliksafe en online veiligheid op scholen
Wij vinden dat iedereen veilig online moet kunnen zijn. Ook op school. Een gezond leerklimaat vinden wij belangrijk. Daarom bieden wij onderwijsinstellingen tools om kinderen actief online te beschermen. Zo kan je online misbruik bij jou op school voorkomen. Ben je benieuwd geworden naar hoe we samen jouw school veiliger kunnen maken? Ik denk graag met je mee.
*Cijfers komen uit het rapport ‘De onzichtbare werkelijkheid blootgelegd’ – 2025 van Fonds Slachtofferhulp
Geef een reactie