Hoe stop je dat eindeloze gelanterfanter achter een scherm?

Wij vroeger

Toen ik op de studentenvereniging zat, nu alweer bijna twintig jaar geleden, ging het verhaal dat een van de ouderejaars een briefje op de rand van zijn computerscherm had geplakt. Er stond op: “Ik en mijn muis, wij zullen de Heere dienen.” Het was in de dagen dat monitors nog grijs en log waren, dat we krabbels naar elkaar stuurden op Hyves en dat de smartphone nog een noviteit was. En ver weg in Amerika hielden studenten online contact met elkaar via een soort rare Engelstalige variant op Hyves. Facebook heette het, en je kon je eigen profiel niet eens pimpen met kekke achtergrondjes. Rare jongens, die Amerikanen.

Zij nu

Onze kinderen groeien nu op in een compleet andere wereld. En met alle ontwikkelingen rond AI staan er ongetwijfeld nog veel meer ingrijpende veranderingen op stapel. Zie in die wereld maar eens een weg te vinden als kind. Als opvoeder. Als zondig mens.

Tot nu toe weten mijn man en ik ons gezegend. We hebben nog geen pubers in huis. Bovendien: een aantal jaar geleden had de smartphone vrij spel op middelbare scholen en waren schermpjes overaltegenwoordig, met alle gevolgen van dien voor sociale veiligheid en leerresultaten. We zijn maar wat blij dat het tij is gekeerd nu onze oudste op het voortgezet onderwijs zit. Daar komt nog bij dat zij van nature redelijk plichtsgetrouw is en niet taalt naar sociale media. Een uur schermtijd heeft ze momenteel per dag, vrij te besteden. Het gaat doorgaans op aan het uitwisselen van aantekeningen en de laatste cijfers, het checken van het rooster voor morgen en voor de rest aan Bubbleshooter of iets in die geest.

Schermtijd tijdens het koken

De jongere kinderen hebben drie kwartier schermtijd, als ik aan het koken ben. Dat idee is geboren uit praktische overwegingen – het is heerlijk om je handen even vrij te hebben in de keuken – en bijkomend voordeel is dat ze de rest van de dag niet hoeven te vragen om schermtijd. Dat heeft geen zin.

Wat gebeurt er op het scherm?

Wel is het natuurlijk altijd weer de vraag wát er op dat scherm gebeurt. Onze tweede zit in een klas waarin íedereen (nou ja, echt bíjna iedereen) op Roblox zit. En terwijl ons kroost ooit nog genoegen nam met educatieve natuurfilmpjes van de EO, komen we daar nu ook niet meer mee weg. Natuurlijk, je kunt van Peppa Pig ook heel mooi Brits Engels leren, zeker als je de oudste brutale seizoenen links laat liggen. Shaun the Sheep is ook nog redelijk onschuldig. En Buurman en Buurman gaat best zolang je het geluid uit hebt. En wat kun je er eigenlijk op tegen hebben als ze een poosje gebiologeerd naar een AI-knikkerrace staren en allemaal hopen dat de kleur van hun keuze gaat winnen?

Wat deed ik zelf vroeger?

Toch denk ik regelmatig met weemoed terug aan mijn eigen kindertijd, toen ons digitale vermaak voornamelijk hierin bestond dat wij een mannetje lieten stofzuigen en duurzame keuzes leerden maken in het programma Thuis in het Milieu[1]. En ja, entertainment was er ook, want als hij ging douchen, netjes achter een douchegordijn en met een handdoek die je volgens het programma best meer dan één keer kon gebruiken, gooide hij toch maar mooi zijn onderbroek over het douchegordijn.

Dat waren nog eens tijden. Het aanbod was beperkt en dus genoten we van het beperkte dat we hadden. Thuis in het Milieu was niet groter dan de diskette waar het op stond. Zelfs het puzzelspel Supaplex was na 111 levels uitgespeeld.

“Nee” leren zeggen

Kom daar nu nog maar eens om. De hele wereld ligt aan onze voeten en machtige techgiganten proberen ons te verleiden tot grenzeloos scrollen en eindeloos entertainment. Een van de belangrijkste dingen die wij en onze kinderen in deze tijd moeten leren, is misschien wel “nee” zeggen. Maar dat lukt niet zonder ook ergens volmondig “ja” op te zeggen. “Ik en mijn muis, wij zullen de Heere dienen.” Dat van die muis mag dan wat gedateerd zijn, zo’n briefje ophangen is zo gek nog niet.

Over de auteur

Neline (38) is getrouwd en moeder van vijf kinderen. Ze kruipt in de avonduren graag achter haar laptop om vertaalwerk te doen of om te schrijven over het leven van alledag. In 2025 verscheen van haar hand het boekje Oneindig procent lief.

[1] Voor mensen met heimwee: authentieke beelden van Thuis in het Milieu zijn terug te vinden op YouTube.